Go/No-Gotest Go/No-Go

Test Go/No-Go to jedno z najprostszych zadań w psychologii: na sygnał „go” trzeba jak najszybciej nacisnąć przycisk, a przy sygnale „no-go” się powstrzymać. Pułapka tkwi jednak w tej prostocie: gdy sygnałów „go” jest dużo, ręka przyzwyczaja się do naciskania i naciska nawet wtedy, gdy nie powinna.

Test pokazuje, jak dobrze ktoś potrafi w porę zatrzymać przygotowane już działanie. Psychologowie nazywają to kontrolą hamowania i jest ona potrzebna wszędzie — od jazdy samochodem po rozmowę, w której kusi, by przerwać rozmówcy.

W BB Gym Go/No-Go to trener z trzema poziomami. Najpierw jest „Reakcja” z samymi zielonymi kołami, potem główna część Go/No-Go, a na poziomie Elita część „Na odwrót”, w której sygnały zamieniają się rolami. Przed każdą częścią jest rozgrzewka, a wynik pokazuje punkty i profil umiejętności.

Skąd się wziął test

Pomysł pojawił się już w 1868 roku. Holenderski fizjolog Franciscus Donders mierzył, ile trwa myśl, i porównywał kilka rodzajów reakcji: prostą reakcję na jeden sygnał, wybór między kilkoma odpowiedziami i reakcję tylko na jeden z kilku sygnałów. Ten ostatni wariant to w istocie Go/No-Go.

Donders odejmował czas prostej reakcji od czasu trudniejszej i w ten sposób szacował, ile trwa rozpoznanie i decyzja. Ta „metoda odejmowania” stała się podstawą psychologii eksperymentalnej, a zadanie z jednym sygnałem „go” przetrwało do dziś.

Dziś Go/No-Go to jeden z najczęstszych sposobów badania hamowania działań u dzieci i dorosłych, także z użyciem obrazowania mózgu.

Jak jest zbudowany

Sygnały pojawiają się pojedynczo. Większość z nich to „go” — zwykle 75–80 % — a reszta to „no-go”. Przez tę proporcję naciskanie staje się nawykiem i za każdym razem, gdy pojawia się sygnał „no-go”, ten nawyk trzeba zahamować.

Na każdy sygnał jest ograniczony czas. Brak naciśnięcia przy sygnale „go” to pominięcie. Naciśnięcie przy „no-go” to zbędne naciśnięcie. Czas liczy się od pojawienia się sygnału do naciśnięcia, w milisekundach.

Sygnały są jak najprostsze — kolorowe koła, litery lub figurki — by test sprawdzał samo hamowanie, a nie czytanie czy pamięć.

Co pokazują wyniki

Główny wskaźnik to zbędne naciśnięcia: jaki odsetek sygnałów „no-go” nie został powstrzymany. Uznaje się je za miarę impulsywności. Pominięcia sygnałów „go” świadczą raczej o nieuwadze lub zmęczeniu.

Liczy się też czas reakcji i to, jak jest równy. Duży rozrzut czasów, czyli współczynnik zmienności (CV), często świadczy o krótkich „zanikach” uwagi. Kolejny wskaźnik to d′ z teorii detekcji sygnałów: pokazuje, jak dobrze ktoś rozróżnia sygnały, niezależnie od skłonności do częstszego naciskania.

Ciekawie jest też zobaczyć, co dzieje się po błędzie: wiele osób przy następnym sygnale trochę zwalnia. Metaanaliza z 2014 roku wykazała, że zbędnych naciśnięć w teście Go/No-Go jest więcej w szeregu grup z różnymi zaburzeniami psychicznymi, więc test nie wskazuje na jedną konkretną diagnozę.

Odmiany testu

Wersja klasyczna to częste sygnały „go” i rzadkie „no-go”. Jest też odwrócona: w 1997 roku brytyjscy badacze zaproponowali test SART, w którym naciska się prawie na wszystko, a powstrzymuje tylko przy rzadkiej cyfrze 3. Wyłapuje on chwile, gdy uwaga się „wyłącza” i człowiek działa na autopilocie.

Bliskim krewnym jest zadanie sygnału stopu: tam działanie trzeba odwołać, gdy już się zaczęło. To nieco inny rodzaj hamowania, dlatego bada się go osobno.

Metaanaliza badań z obrazowaniem mózgu z 2008 roku wykazała, że obszary mózgu aktywne podczas Go/No-Go zależą od wersji zadania: im trudniejsza reguła, tym bardziej zaangażowana jest kora czołowa. W BB Gym jest część „Na odwrót”, w której reguła się odwraca i przeszkadza świeżo nabyty nawyk.

Co ćwiczy trener

Trener obciąża kontrolę hamowania, uwagę trwałą i szybkość reakcji. „Reakcja” pokazuje bazową szybkość, Go/No-Go umiejętność powstrzymania się, a „Na odwrót” dodaje elastyczność poznawczą.

Wyniki szybko się poprawiają wraz z praktyką, bo człowiek przyzwyczaja się do zadania. Powiedzmy jednak uczciwie: dowodów na to, że takie ćwiczenia zmniejszają impulsywność w codziennym życiu, jest na razie niewiele. Duży przegląd badań nad treningiem mózgu z 2016 roku wykazał, że ludzie poprawiają się głównie w tych zadaniach, które ćwiczą.

Dlatego Go/No-Go warto traktować jako krótką rozgrzewkę dla uwagi i samokontroli oraz sposób na śledzenie swojej formy w różne dni.

Jak grać i na co zwrócić uwagę

Nie trzymaj palca nad przyciskiem w napięciu „do startu”. Patrz w środek ekranu i daj sobie chwilę, by zobaczyć kolor.

Nie goń za szybkością kosztem zbędnych naciśnięć: wynik łączy szybkość i dokładność, a naciśnięcie przy sygnale „no-go” kosztuje więcej niż kilka dodatkowych milisekund.

Przerwa między sygnałami jest losowa, więc odgadnięcie rytmu nie zadziała. Naciśnięcie szybsze niż 150 ms liczy się jako zgadywanie, a nie reakcja.

Ekran i laboratorium: o normach

Laboratoryjne i kliniczne wersje Go/No-Go mają własne sygnały, proporcje, czasy i liczbę prób, a normy są powiązane właśnie z nimi. Dlatego wyników w BB Gym nie można bezpośrednio porównywać z opublikowanymi normami. Warto porównywać je tylko między własnymi próbami.

Wyniki w BB Gym nie są diagnozą medyczną ani badaniem neuropsychologicznym. Jeśli niepokoi cię uwaga, impulsywność lub szybkość reakcji, zwróć się do specjalisty.

Źródła

1. Donders F. C. (1969). On the speed of mental processes. Acta Psychologica, 30, 412–431 (translation of the 1868 paper)
2. Robertson I. H. et al. (1997). ‘Oops!’: performance correlates of everyday attentional failures in traumatic brain injured and normal subjects. Neuropsychologia, 35(6), 747–758
3. Simmonds D. J., Pekar J. J., Mostofsky S. H. (2008). Meta-analysis of Go/No-go tasks demonstrating that fMRI activation associated with response inhibition is task-dependent. Neuropsychologia, 46(1), 224–232
4. Verbruggen F., Logan G. D. (2008). Response inhibition in the stop-signal paradigm. Trends in Cognitive Sciences, 12(11), 418–424
5. Wright L. et al. (2014). Response inhibition and psychopathology: a meta-analysis of go/no-go task performance. Journal of Abnormal Psychology, 123(2), 429–439
6. Simons D. J. et al. (2016). Do "brain-training" programs work? Psychological Science in the Public Interest, 17(3), 103–186
7. Go/no-go — Wikipedia